IFRS 15: Doanh thu từ hợp đồng với khách hàng

Giới thiệu về IFRS 15

Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế IFRS 15: Doanh thu từ hợp đồng với khách hàng được giới thiệu bởi Ủy ban Chuẩn mực Kế toán Quốc tế   nhằm cung cấp một mô hình ghi nhận doanh thu toàn diện cho tất cả các hợp đồng với khách hàng, góp phần cải thiện khả năng so sánh trong ngành, giữa các ngành và trên thị trường vốn.

Các quy tắc mới về ghi nhận doanh thu bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2018. Các quy tắc này đã thay thế các chuẩn mực ghi nhận doanh thu cũ (IAS 11 - Hợp đồng xây dựng, IAS 18 - Doanh thu) và hầu hết các hướng dẫn ghi nhận doanh thu khác (IFRIC 13 - Chương trình khách hàng thân thiết, IFRIC 15 - Thỏa thuận về xây dựng bất động sản, IFRIC 18 - Chuyển nhượng tài sản từ khách hàng và SIC 31 - Doanh thu - Giao dịch trao đổi liên quan đến dịch vụ quảng cáo).

Đối với nhiều công ty, tác động từ chuẩn mực IFRS 15 có thể kiểm soát được. Nhưng khi đối mặt với một số lượng lớn hợp đồng, tính đa dạng hay khả năng thay đổi liên tục của các điều khoản, thì tác động có thể là đáng kể trừ khi công ty đã thực hiện một số biện pháp để giải quyết các thách thức của chuẩn mực mới này.

Những điều cần biết:

  • IFRS 15 thay thế tất cả các chuẩn mực ghi nhận doanh thu hiện có theo Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế
  • IFRS 15 có thể dẫn đến thay đổi toàn diện về giá trị và thời gian ghi nhận doanh thu
  • Yêu cầu thuyết minh rõ hơn về định lượng và định tính
  • Doanh thu từ hàng hóa và dịch vụ đi kèm cần phải được tách biệt và có thể dẫn đến trì hoãn hoặc làm gia tăng việc ghi nhận doanh thu
  • Việc cung cấp các ưu đãi để mua hàng (ví dụ: hàng hóa hoặc dịch vụ miễn phí được cung cấp như một phần của việc bán hàng) có thể phải được ghi nhận một cách tách biệt
  • Việc sửa đổi hợp đồng dài hạn có thể sẽ diễn ra trong suốt thời hạn hợp đồng
  • Hướng dẫn cụ thể về việc xử lý giấy phép có thể thay đổi thời điểm ghi nhận doanh thu
  • Hướng dẫn về chi phí hợp đồng dự kiến ​​sẽ dẫn đến việc ghi nhận nhiều tài sản hơn
  • Phương pháp áp dụng chuẩn mực mới (hồi tố hoàn toàn hoặc hồi tố có chỉnh sửa)
  • Các bên liên quan sẽ cần truy cập vào hồ sơ tài chính nhất quán bao gồm tất cả ảnh hưởng đã được lượng hóa của IFRS 15 trên tất cả các tài khoản
  • Chọn hệ thống phù hợp cho tương lai - việc triển khai hệ thống mới có thể mất thời gian vài năm, các doanh nghiệp có thể phải cần một giải pháp tạm thời để đáp ứng các yêu cầu của việc áp dụng chuẩn mực mới này
  • Cần cân nhắc những thay đổi khác trong IFRS 9 (Công cụ tài chính) trong năm 2018 và IFRS 16 (Thuê tài sản) trong năm 2019
  • Các dịch vụ đi kèm - Các sản phẩm và dịch vụ đi kèm (ví dụ: thiết bị cộng với thỏa thuận bảo trì, phần mềm cộng với các phiên bản cập nhật, hàng hóa cộng với bảo hành mở rộng) chiếm tỷ lệ bao nhiêu trong tất cả dịch vụ và hàng hóa doanh nghiệp cung cấp cho khách hàng?
  • Yếu tố tài chính đáng kể - Doanh nghiệp có đưa ra giá khác nhau cho khách hàng dựa trên thời điểm thanh toán không? Các điều khoản thanh toán có khác biệt đáng kể so với thời điểm khi hàng hóa hoặc dịch vụ được chuyển giao không?
  • Giấy phép – Doanh nghiệp có các thỏa thuận quan trọng liên quan đến giấy phép được cấp không? Những thỏa thuận này  có bao gồm các dịch vụ khác không?
  • Hồ sơ hợp đồng - Doanh nghiệp đang ký kết bao nhiêu hợp đồng? Với các điều khoản và điều kiện đa dạng như thế nào? Các điều khoản của những hợp đồng có thường xuyên thay đổi?
  • Thời điểm ghi nhận doanh thu - Doanh nghiệp có đang xây dựng hoặc sản xuất một loại tài sản độc nhất cho khách hàng không? Doanh nghiệp đã cân nhắc thời điểm chuyển giao quyền kiểm soát hàng hóa và dịch vụ cho khách hàng chưa?

Mô hình 5 bước ghi nhận doanh thu

Nguyên tắc cốt lõi của IFRS 15 là doanh thu được ghi nhận khi hàng hóa hoặc dịch vụ được chuyển giao cho khách hàng, với giá giao dịch. Doanh thu được ghi nhận theo nguyên tắc cốt lõi đó bằng cách áp dụng mô hình 5 bước như dưới đây.

 

Bước 1: Xác định hợp đồng với khách hàng

Một hợp đồng sẽ tạo ra các quyền và nghĩa vụ phải được thực thi. Hợp đồng thể bằng văn bản, thỏa thuận miệng hoặc ngầm hiểu bởi thông lệ kinh doanh thông thường.

Các hợp đồng sẽ được gộp chung với nhau nếu chúng được ký kết cùng lúc hoặc gần như cùng  lúc, và được đàm phán trong cùng một thỏa thuận, hay việc thanh toán của các hợp đồng phụ thuộc vào nhau, hoặc các nghĩa vụ về hàng hóa / dịch vụ được tính là chung một nghĩa vụ thực hiện.

Một sửa đổi trong hợp đồng được hạch toán như một hợp đồng riêng biệt hoặc một thỏa thuận nối tiếp với hợp đồng ban đầu hoặc sửa đổi mang tính tích lũy, tùy thuộc vào điều kiện và hoàn cảnh.

Bước 2: Xác định các nghĩa vụ riêng biệt trong hợp đồng

Nghĩa vụ thực hiện là những cam kết trong hợp đồng về chuyển giao hàng hóa hoặc cung cấp dịch vụ, bao gồm những hàng hóa và dịch vụ  khách hàng có thể bán lại hoặc cung cấp cho khách hàng khác của họ.

Cần sử dụng một số yếu tố mà mô hình 5 bước cung cấp để phân tách các nghĩa vụ thực hiện nếu các nghĩa vụ này có khả năng tách biệt và nếu sự khác biệt được dựa trên bối cảnh của hợp đồng (có thể nhận dạng riêng biệt với các cam kết khác trong hợp đồng).

Bước 3: Xác định giá giao dịch

Giá giao dịch là giá trị của khoản thanh toán mà doanh nghiệp kỳ vọng được nhận từ khách hàng để đổi lấy việc chuyển giao hàng hóa hoặc cung cấp dịch vụ.

Xác định giá giao dịch sẽ rất đơn giản khi giá hợp đồng là cố định và sẽ phức tạp hơn khi không cố định.

Chiết khấu, giảm giá, bồi hoàn, tín dụng, ưu đãi, thưởng hiệu suất và giá mua thay đổi có thể khiến số tiền thanh toán thay đổi.

Trong các tình huống mà giá trị thanh toán có thể biến đổi, giá giao dịch được ước tính dựa trên giá trị dự kiến ​​hoặc số tiền có khả năng nhận được cao nhất, nhưng bị giới hạn đến số tiền có khả năng cao nhất khi không có sự đảo ngược đáng kể trong tương lai.

Số tiền tối thiểu đáp ứng tiêu chí này được bao gồm trong giá giao dịch.

Việc đưa ra quyết định được dựa trên kinh nghiệm đối với các loại nghĩa vụ thực hiện tương tự.

Bước 4: Phân bổ các giá trị hợp đồng cho các nghĩa vụ trong hợp đồng

Giá giao dịch nên được phân bổ cho tất cả các nghĩa vụ thực hiện khác biệt theo tỷ lệ tương ứng với giá bán riêng lẻ của hàng hóa hay dịch vụ trong mỗi nghĩa vụ thực hiện.

Giá bán riêng lẻ của hàng hóa hoặc dịch vụ là giá  khi hàng hóa hoặc dịch vụ được bán riêng biệt cho khách hàng trong những trường hợp tương tự nhau và cho các khách hàng tương tự.

Nếu giá bán riêng lẻ không thể xác định trực tiếp, hãy ước tính giá đó bằng cách xem xét tất cả thông tin có sẵn một cách hợp lý, chẳng hạn như điều kiện thị trường, các yếu tố cụ thể và tệp khách hàng.

Bước 5: Ghi nhận doanh thu khi nghĩa vụ được thực hiện

Doanh thu được ghi nhận khi hàng hóa hoặc dịch vụ đã cam kết được chuyển giao hoặc cung cấp cho khách hàng và khách hàng đạt được quyền kiểm soát đối với hàng hoá.

Việc chuyển giao hoặc cung cấp cho khách hàng có thể xảy ra trong một khoảng thời gian hoặc tại một thời điểm. IFRS 15 cung cấp các yếu tố để xem xét khi nào quyền kiểm soát hàng hóa được chuyển giao.

Ngoài ra, IFRS 15 còn giới thiệu một khái niệm mới và phải ghi nhận doanh thu theo một khoảng thời gian khi:

  • tài sản được tạo ra không có công dụng thay thế khác đối với doanh nghiệp; và
  • doanh nghiệp có quyền được thanh toán cho mức độ hoàn thành 

Thông tin hữu ích

IFRS 15: Thay đổi phương pháp báo cáo doanh thu toàn cầu

Khám phá góc nhìn chuyên gia về IFRS 15

Giới thiệu về chuẩn mực IFRS 15 từ PwC

Các chuyên gia của PwC đã cho ra mắt loạt video giới thiệu về IFRS 15: Doanh thu từ hợp đồng với khách hàng. Loạt video này có mục đích hỗ trợ quý vị hiểu rõ hơn về IFRS 15. Video đầu tiên giới thiệu những kiến thức cơ bản nhất bao gồm mô hình 5 bước ghi nhận doanh thu.

Các trường dấu là bắt buộc(*)

Bằng cách đăng kí email, bạn đã công nhận rằng bạn đã đọc Cam kết quyền riêng tư và bạn đã đồng ý với việc chúng tôi sẽ xử lý dữ liệu của bạn theo như cam kết trong Cam kết quyền riêng tư (bao gồm cả chuyển dữ liệu quốc tế). Nếu bạn thay đổi ý kiến vào bất kì lúc nào về nhu cầu nhận thông tin từ chúng tôi, bạn có thể gửi email cho chúng tôi sử dụng trang Liên hệ.

Liên hệ

Trần Hồng Kiên

Phó Tổng Giám đốc, Dịch vụ Kiểm toán, Văn phòng Hà Nội, PwC Việt Nam

ĐT: +84 24 3946 2246

Hide