Góc nhìn về những điểm đổi mới

Luật phòng, chống rửa tiền năm 2022

anti money laundering
  • 08/05/23

Luật Phòng, chống rửa tiền mới có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 03 năm 2023. Các tổ chức báo cáo cần nhanh chóng thiết lập và hoàn thiện các quy định nội bộ cũng như nâng cao năng lực nội bộ của tổ chức, đảm bảo đáp ứng các yêu cầu tuân thủ và kỳ vọng của các cơ quan quản lý tại Việt Nam, góp phần ngăn ngừa, giảm thiểu và phòng chống tội phạm tài chính.

 

Giới thiệu

  • Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (“NHNN”) đã ban hành Luật Phòng, chống rửa tiền (“Luật PCRT”) mới có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 03 năm 2023. Việc xây dựng Luật PCRT mới nhằm khắc phục và hoàn thiện một số nội dung từ Luật PCRT năm 2012 và phù hợp với các chuẩn mực quốc tế về PCRT mà Việt Nam có nghĩa vụ thực hiện.

  • Luật PCRT mới nhằm nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm rửa tiền nói riêng và công tác phòng, chống tội phạm nói chung. Luật PCRT mới cũng tập trung vào nội dung tăng cường hợp tác quốc tế về PCRT để giữ cho hệ thống tài chính của Việt Nam an toàn và bảo mật. Bằng cách tăng cường các biện pháp PCRT, Luật PCRT mới nhằm tạo ra một môi trường tài chính minh bạch và đáng tin cậy hơn ở Việt Nam.

 

Luật PCRT có gì mới?

Những thay đổi trong Luật PCRT mới có ý nghĩa quan trọng đối với tất cả các tổ chức báo cáo trong công tác cập nhật và hoàn thiện các quy trình của tổ chức và triển khai nhằm đáp ứng các yêu cầu tuân thủ của Ngân hàng Nhà nước (NHNN). Sau đây là một số nội dung thay đổi quan trọng. 

Đối tượng báo cáo về PCRT

  • Các tổ chức cung cấp dịch vụ trung gian thanh toán như dịch vụ ví điện tử, dịch vụ thu hộ và thanh toán, đã được chính thức quy định trong Luật PCRT mới. Ngoài ra, Luật PCRT mới đã bổ sung tên gọi của một số hoạt động của tổ chức báo cáo trong một số lĩnh vực như chứng khoán, bảo hiểm, bất động sản, trò chơi có thưởng, dịch vụ thỏa thuận pháp lý.

  • Các hoạt động kinh doanh mới có rủi ro về rửa tiền của tổ chức báo cáo sẽ được quy định bởi Chính phủ.

Đánh giá rủi ro về rửa tiền và Phân loại khách hàng theo mức độ rủi ro về rửa tiền

  • Các tổ chức báo cáo phải thực hiện đánh giá toàn diện về rủi ro rửa tiền và xây dựng quy trình quản lý rủi ro về rửa tiền. Quy trình quản lý rủi ro về rửa tiền bao gồm các quy tắc phân loại khách hàng theo mức độ rủi ro thấp, trung bình, cao và các biện pháp áp dụng tương ứng với các mức độ rủi ro của khách hàng liên quan đến rửa tiền, tài trợ khủng bố và phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

  • Thống đốc NHNN sẽ quy định các tiêu chí và phương pháp thực hiện đánh giá rủi ro về rửa tiền đối với các tổ chức báo cáo.

Nhận biết khách hàng

  • Luật PCRT mới mở rộng phạm vi nhận biết khách hàng cho một số đối tượng khách hàng và làm rõ yêu cầu về các thông tin nhận biết khách hàng cho từng đối tượng khách hàng. Ngoài ra, Luật PCRT mới cũng đã bổ sung yêu cầu thu thập thông tin về “bản chất của mối quan hệ kinh doanh của khách hàng với các tổ chức báo cáo” bên cạnh yêu cầu hiện có về thu thập thông tin “mục đích của mối quan hệ kinh doanh của khách hàng với đối tượng báo cáo”

Cá nhân nước ngoài có ảnh hưởng chính trị (PEP)

  • Luật PCRT mới đã mở rộng định nghĩa về cá nhân nước ngoài có ảnh hưởng chính trị. Theo đó, bên cạnh định nghĩa hiện có về cá nhân nước ngoài có ảnh hưởng chính trị là người giữ chức vụ cấp cao trong các cơ quan, tổ chức nước ngoài, Luật PCRT mới đã bổ sung “cá nhân có ảnh hưởng chính trị bao gồm người giữ chức vụ cấp cao trong các tổ chức quốc tế”.

  • Liên quan đến các biện pháp kiểm soát PCRT, các tổ chức báo cáo được yêu cầu áp dụng các biện pháp thích hợp để xác minh nguồn gốc tài sản của khách hàng và chủ sở hữu hưởng lợi là cá nhân nước ngoài có ảnh hưởng chính trị và những người có liên quan đến cá nhân nước ngoài có ảnh hưởng chính trị.

  • Luật PCRT mới không đưa ra quy định dành cho cá nhân có ảnh hưởng chính trị trong nước.

Bên thứ ba / thuê tổ chức khác

  • Luật PCRT mới đã thay thế thuật ngữ “hoạt động kinh doanh qua giới thiệu” bằng thuật ngữ “bên thứ ba” hoặc “tổ chức được thuê”, là bên thực hiện xác minh thông tin nhận biết khách hàng và thực hiện nhận biết khách hàng thay mặt cho tổ chức báo cáo, đồng thời quy định một số điều kiện mà “bên thứ ba” hoặc “tổ chức được thuê” cần phải đáp ứng.

  • Luật PCRT mới tiếp tục nhấn mạnh về trách nhiệm của tổ chức báo cáo đối với kết quả xác minh thông tin nhận biết khách hàng và kết quả nhận biết khách hàng được thực hiện bởi bên thứ ba, bên cạnh đó, tổ chức báo cáo phải đảm bảo rằng bên thứ ba thực hiện các nghĩa vụ bảo mật thông tin theo quy định của pháp luật có liên quan.

Minh bạch thông tin của thỏa thuận pháp lý

  • Khi các tổ chức báo cáo thực hiện nhận biết khách hàng là bên nhận ủy thác, các tổ chức báo cáo cần yêu cầu bên nhận ủy thác cung cấp các thông tin nhận dạng về bên ủy thác, bên nhận ủy thác, người thụ hưởng, các bên có liên quan (nếu có), cá nhân có quyền kiểm soát cuối cùng đối với ủy thác.

Quan hệ ngân hàng đại lý

  • Khi khách hàng của ngân hàng đối tác được phép thanh toán thông qua tài khoản của ngân hàng đối tác mở tại tổ chức báo cáo, tổ chức báo cáo phải bảo đảm ngân hàng đối tác đã thực hiện đầy đủ việc nhận biết khách hàng và có khả năng cung cấp thông tin nhận biết khách hàng theo yêu cầu của tổ chức báo cáo.

Báo cáo giao dịch đáng ngờ (STR) và các biện pháp tạm thời

  • Luật PCRT mới đã đưa ra danh sách dấu hiệu đáng ngờ cho các lĩnh vực khác nhau bao gồm lĩnh vực ngân hàng, trung gian thanh toán, kinh doanh bảo hiểm nhân thọ, chứng khoán, kinh doanh trò chơi có thưởng và kinh doanh bất động sản.

  • Luật PCRT mới cũng làm rõ các yêu cầu về giao dịch đáng ngờ khi tổ chức báo cáo có cơ sở hợp lý để nghi ngờ tài sản trong giao dịch được thực hiện theo yêu cầu của bị can, bị cáo, người bị kết án và tài sản đó thuộc quyền sở hữu hoặc có nguồn gốc thuộc quyền sở hữu, quyền kiểm soát của bị can, bị cáo, người bị kết án đó và trường hợp các bên liên quan đến giao dịch thuộc Danh sách đen. Theo đó, tổ chức báo cáo phải áp dụng ngay biện pháp trì hoãn giao dịch đối với giao dịch đáng ngờ trong trường hợp trên.

  • Thời hạn áp dụng biện pháp trì hoãn giao dịch không quá 03 ngày làm việc kể từ ngày bắt đầu áp dụng. Tổ chức báo cáo không phải chịu trách nhiệm pháp lý về những hậu quả phát sinh khi áp dụng biện pháp trì hoãn giao dịch theo đúng quy định.

Thời hạn báo cáo

Luật PCRT mới thay đổi một số quy định về thời hạn báo cáo, cụ thể như sau:

  • Tổ chức báo cáo phải báo cáo giao dịch có giá trị lớn và giao dịch chuyển tiền điện tử trong thời hạn 01 ngày làm việc kể từ ngày phát sinh giao dịch trong trường hợp báo cáo bằng dữ liệu điện tử; trong thời hạn 02 ngày làm việc kể từ ngày phát sinh giao dịch trong trường hợp báo cáo bằng văn bản giấy.

  • Tổ chức báo cáo phải báo cáo giao dịch đáng ngờ trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày phát sinh giao dịch hoặc trong thời hạn 01 ngày làm việc kể từ ngày tổ chức báo cáo phát hiện được giao dịch đáng ngờ.

  • Trường hợp phát hiện giao dịch đáng ngờ do khách hàng yêu cầu có dấu hiệu liên quan đến tội phạm thì tổ chức báo cáo phải báo cáo cơ quan nhà nước có thẩm quyền và NHNN trong thời hạn 24 giờ kể từ thời điểm phát hiện.

 

Các tổ chức báo cáo cần làm gì?

Dưới đây là một số khuyến nghị để các tổ chức cân nhắc khi triển khai Luật PCRT mới:

Anti Money Laundering governance

Khung chính sách/quy trình, vai trò và trách nhiệm, văn hóa QTRR RT, TTKB và Cấm vận vững mạnh:

  • Sự giám sát chặt chẽ của ban lãnh đạo cấp cao, cơ chế hợp tác, vai trò và nhiệm vụ được thiết lập rõ ràng xuyên suốt ba tuyến bảo vệ.

  • Tổ chức báo cáo ban hành hướng dẫn nội bộ về đánh giá rủi ro rửa tiền, tài trợ khủng bố và cấm vận và triển khai công tác đánh giá, cập nhật rủi ro định kỳ và khi có thay đổi quan trọng trong môi trường kinh doanh của tổ chức. Điều này giúp tổ chức nhận thức đầy đủ về các mối đe dọa, tổn thương tiềm ẩn và có thể đưa ra các hành động phù hợp để quản lý và giảm thiểu rủi ro.

  • Cán bộ nhân viên của tổ chức báo cáo cần nhận thức đầy đủ về các thay đổi trong quy định pháp luật và những tác động đối với tổ chức, đồng thời cần được định kỳ đào tạo và cập nhật về bối cảnh rủi ro, cũng như kế hoạch triển khai và các hành động của tổ chức liên quan đến quản lý rủi ro rửa tiền, tài trợ khủng bố và cấm vận.

Anti Money Laundering framework

Khung báo cáo quản trị hiệu quả                                                                                                                        

Một khung báo cáo quản trị hiệu quả sẽ cung cấp cho ban lãnh đạo cấp cao các thông tin kịp thời để đưa ra hành động phù hợp, cho phép thực hiện giám sát hiệu quả, đồng thời hỗ trợ thúc đẩy văn hóa Quản trị Rủi ro Rửa tiền, Tài trợ khủng bố và Cấm vận vững mạnh trong toàn tổ chức và đảm bảo khung Quản trị Rủi ro Rửa tiền, Tài trợ khủng bố và Cấm vận được thực hiện nhất quán trong tổ chức, thay vì là các quy trình được thiết lập nhưng không thực hiện.

Anti Money Laundering governance

Triển khai hiệu quả Hệ thống PCRT                                                                                                                            

  • Việc tuân thủ (các) yêu cầu cấu trúc dữ liệu sẽ đảm bảo nền tảng vững chắc cho công tác xây dựng, vận hành các kịch bản giám sát giao dịch, hiển thị giao diện người dùng và chức năng ứng dụng tổng thể của hệ thống PCRT.

  • Độ chính xác và tính đầy đủ của dữ liệu là một yếu tố rất quan trọng để đảm bảo tổ chức triển khai hiệu quả công tác PCRT.

  • Hệ thống PCRT cần có sự tương tác với các ứng dụng chính và thứ cấp (upstream and downstream applications), nhằm gửi và nhận dữ liệu, như là tương tác với hệ thống ngân hàng lõi, hệ thống quản lý sự vụ và hệ thống quản trị thông tin (MIS).

  • Tổ chức có đủ nguồn lực với các kỹ năng và kinh nghiệm cần thiết để thực hiện đánh giá hiệu quả và tinh chỉnh hệ thống, cũng là một trong các yếu tố quan trọng để triển khai thành công hệ thống PCRT.

Anti Money Laundering investigation

Công tác điều tra hiệu quả

  • Tổ chức cần đảm bảo các cán bộ nhân viên tham gia xử lý các cảnh báo giao dịch đáng ngờ được khởi tạo từ hệ thống giám sát giao dịch có đầy đủ kỹ năng và kinh nghiệm, nhằm xác định và đánh giá hoạt động tội phạm, đồng thời đưa ra các quyết định phù hợp để đệ trình tiếp lên cấp cao hơn hoặc thực hiện báo cáo theo quy định.

  • Tổ chức cần thiết lập một danh sách các tiêu chuẩn tối thiểu khi tiến hành điều tra một cảnh báo. Danh sách này sẽ giúp duy trì chất lượng và độ chính xác của các cuộc điều tra. Đồng thời, việc sử dụng hệ thống giám sát giao dịch được thiết kế tốt, hiệu chỉnh và dựa trên rủi ro sẽ cho phép các cán bộ điều tra tập trung vào các kịch bản giám sát giao dịch cụ thể đã kích hoạt cảnh báo rủi ro.

Anti Money Laundering outsourcing

Chương trình thuê ngoài hiệu quả

Tổ chức cần thiết lập chức năng quản trị và giám sát chặt chẽ các hoạt động được thuê ngoài. Điều này nhằm đảm bảo nhà cung cấp dịch vụ thuê ngoài (OSP) thực hiện các dịch vụ theo tiêu chuẩn được yêu cầu trong quy định nội bộ của tổ chức và tuân thủ các quy định pháp luật về PCRT. Việc triển khai chương trình thuê ngoài một cách hiệu quả có thể giải phóng nguồn lực và cho phép các nhân lực dày dặn kỹ năng và kinh nghiệm về tuân thủ và quản lý rủi ro tội phạm tài chính của tổ chức có thể tập trung vào các giao dịch và hoạt động có rủi ro cao hơn.

 

Anti Money Laundering quality assurance

Chương trình Bảo đảm Chất lượng (QA) hiệu quả

  • Để có một chương trình QA hiệu quả, chương trình này phải tập trung vào rủi ro, thay đổi tần suất và cường độ giám sát theo mức độ rủi ro được xác định. 

  • Về cơ cấu quản trị và mô hình hoạt động cho chương trình QA, chương trình này cần có sự độc lập, có các luồng báo cáo phù hợp để báo cáo lên ban lãnh đạo cấp cao về các hạn chế / điểm yếu được xác định trong khung Quản trị Rủi ro rửa tiền, Tài trợ khủng bố và Cấm vận trên phạm vi toàn hàng.

  • Một chương trình QA trưởng thành và vững mạnh cũng sẽ thúc đẩy tư duy về PCRT/CTTK và Cấm vận, và các chuẩn mực đạo đức trong đội ngũ cán bộ nhân viên của tổ chức.

Các trường dấu là bắt buộc(*)

Bằng cách đăng kí thông tin cá nhân của bạn, bạn đã công nhận rằng bạn đã đọc Cam kết quyền riêng tư và bạn đã đồng ý với việc chúng tôi sẽ xử lý dữ liệu của bạn theo như cam kết trong Cam kết quyền riêng tư (bao gồm cả chuyển dữ liệu quốc tế). Nếu bạn thay đổi ý kiến vào bất kì lúc nào về nhu cầu nhận thông tin từ chúng tôi, bạn có thể gửi email cho chúng tôi sử dụng trang Liên hệ

Liên hệ

Đinh Hồng Hạnh

Phó Tổng Giám đốc, Tư vấn Dịch vụ Tài chính, Công ty Tư vấn PricewaterhouseCoopers Việt Nam

Võ Tấn Bích Ngọc

Trưởng phòng cao cấp, Dịch vụ QTRR Tội phạm Tài Chính, Công ty Tư vấn PricewaterhouseCoopers Việt Nam

Hoàng Thị Quỳnh Phương

Trưởng phòng cấp cao, Dịch vụ Tư vấn Tài chính, PwC Việt Nam

ĐT: +84 24 3946 2246

Hide