Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (“NHNN”) đã ban hành Luật Phòng, chống rửa tiền (“Luật PCRT”) mới có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 03 năm 2023. Việc xây dựng Luật PCRT mới nhằm khắc phục và hoàn thiện một số nội dung từ Luật PCRT năm 2012 và phù hợp với các chuẩn mực quốc tế về PCRT mà Việt Nam có nghĩa vụ thực hiện.
Luật PCRT mới nhằm nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm rửa tiền nói riêng và công tác phòng, chống tội phạm nói chung. Luật PCRT mới cũng tập trung vào nội dung tăng cường hợp tác quốc tế về PCRT để giữ cho hệ thống tài chính của Việt Nam an toàn và bảo mật. Bằng cách tăng cường các biện pháp PCRT, Luật PCRT mới nhằm tạo ra một môi trường tài chính minh bạch và đáng tin cậy hơn ở Việt Nam.
Những thay đổi trong Luật PCRT mới có ý nghĩa quan trọng đối với tất cả các tổ chức báo cáo trong công tác cập nhật và hoàn thiện các quy trình của tổ chức và triển khai nhằm đáp ứng các yêu cầu tuân thủ của Ngân hàng Nhà nước (NHNN). Sau đây là một số nội dung thay đổi quan trọng.
Dưới đây là một số khuyến nghị để các tổ chức cân nhắc khi triển khai Luật PCRT mới:
Sự giám sát chặt chẽ của ban lãnh đạo cấp cao, cơ chế hợp tác, vai trò và nhiệm vụ được thiết lập rõ ràng xuyên suốt ba tuyến bảo vệ.
Tổ chức báo cáo ban hành hướng dẫn nội bộ về đánh giá rủi ro rửa tiền, tài trợ khủng bố và cấm vận và triển khai công tác đánh giá, cập nhật rủi ro định kỳ và khi có thay đổi quan trọng trong môi trường kinh doanh của tổ chức. Điều này giúp tổ chức nhận thức đầy đủ về các mối đe dọa, tổn thương tiềm ẩn và có thể đưa ra các hành động phù hợp để quản lý và giảm thiểu rủi ro.
Cán bộ nhân viên của tổ chức báo cáo cần nhận thức đầy đủ về các thay đổi trong quy định pháp luật và những tác động đối với tổ chức, đồng thời cần được định kỳ đào tạo và cập nhật về bối cảnh rủi ro, cũng như kế hoạch triển khai và các hành động của tổ chức liên quan đến quản lý rủi ro rửa tiền, tài trợ khủng bố và cấm vận.
Một khung báo cáo quản trị hiệu quả sẽ cung cấp cho ban lãnh đạo cấp cao các thông tin kịp thời để đưa ra hành động phù hợp, cho phép thực hiện giám sát hiệu quả, đồng thời hỗ trợ thúc đẩy văn hóa Quản trị Rủi ro Rửa tiền, Tài trợ khủng bố và Cấm vận vững mạnh trong toàn tổ chức và đảm bảo khung Quản trị Rủi ro Rửa tiền, Tài trợ khủng bố và Cấm vận được thực hiện nhất quán trong tổ chức, thay vì là các quy trình được thiết lập nhưng không thực hiện.
Việc tuân thủ (các) yêu cầu cấu trúc dữ liệu sẽ đảm bảo nền tảng vững chắc cho công tác xây dựng, vận hành các kịch bản giám sát giao dịch, hiển thị giao diện người dùng và chức năng ứng dụng tổng thể của hệ thống PCRT.
Độ chính xác và tính đầy đủ của dữ liệu là một yếu tố rất quan trọng để đảm bảo tổ chức triển khai hiệu quả công tác PCRT.
Hệ thống PCRT cần có sự tương tác với các ứng dụng chính và thứ cấp (upstream and downstream applications), nhằm gửi và nhận dữ liệu, như là tương tác với hệ thống ngân hàng lõi, hệ thống quản lý sự vụ và hệ thống quản trị thông tin (MIS).
Tổ chức có đủ nguồn lực với các kỹ năng và kinh nghiệm cần thiết để thực hiện đánh giá hiệu quả và tinh chỉnh hệ thống, cũng là một trong các yếu tố quan trọng để triển khai thành công hệ thống PCRT.
Tổ chức cần đảm bảo các cán bộ nhân viên tham gia xử lý các cảnh báo giao dịch đáng ngờ được khởi tạo từ hệ thống giám sát giao dịch có đầy đủ kỹ năng và kinh nghiệm, nhằm xác định và đánh giá hoạt động tội phạm, đồng thời đưa ra các quyết định phù hợp để đệ trình tiếp lên cấp cao hơn hoặc thực hiện báo cáo theo quy định.
Tổ chức cần thiết lập một danh sách các tiêu chuẩn tối thiểu khi tiến hành điều tra một cảnh báo. Danh sách này sẽ giúp duy trì chất lượng và độ chính xác của các cuộc điều tra. Đồng thời, việc sử dụng hệ thống giám sát giao dịch được thiết kế tốt, hiệu chỉnh và dựa trên rủi ro sẽ cho phép các cán bộ điều tra tập trung vào các kịch bản giám sát giao dịch cụ thể đã kích hoạt cảnh báo rủi ro.
Tổ chức cần thiết lập chức năng quản trị và giám sát chặt chẽ các hoạt động được thuê ngoài. Điều này nhằm đảm bảo nhà cung cấp dịch vụ thuê ngoài (OSP) thực hiện các dịch vụ theo tiêu chuẩn được yêu cầu trong quy định nội bộ của tổ chức và tuân thủ các quy định pháp luật về PCRT. Việc triển khai chương trình thuê ngoài một cách hiệu quả có thể giải phóng nguồn lực và cho phép các nhân lực dày dặn kỹ năng và kinh nghiệm về tuân thủ và quản lý rủi ro tội phạm tài chính của tổ chức có thể tập trung vào các giao dịch và hoạt động có rủi ro cao hơn.
Để có một chương trình QA hiệu quả, chương trình này phải tập trung vào rủi ro, thay đổi tần suất và cường độ giám sát theo mức độ rủi ro được xác định.
Về cơ cấu quản trị và mô hình hoạt động cho chương trình QA, chương trình này cần có sự độc lập, có các luồng báo cáo phù hợp để báo cáo lên ban lãnh đạo cấp cao về các hạn chế / điểm yếu được xác định trong khung Quản trị Rủi ro rửa tiền, Tài trợ khủng bố và Cấm vận trên phạm vi toàn hàng.
Một chương trình QA trưởng thành và vững mạnh cũng sẽ thúc đẩy tư duy về PCRT/CTTK và Cấm vận, và các chuẩn mực đạo đức trong đội ngũ cán bộ nhân viên của tổ chức.
Đinh Hồng Hạnh
Phó Tổng Giám đốc, Tư vấn Dịch vụ Tài chính, Công ty Tư vấn PricewaterhouseCoopers Việt Nam
Võ Tấn Bích Ngọc
Trưởng phòng cao cấp, Dịch vụ QTRR Tội phạm Tài Chính, Công ty Tư vấn PricewaterhouseCoopers Việt Nam
Hoàng Thị Quỳnh Phương
Trưởng phòng cấp cao, Dịch vụ Tư vấn Tài chính, PwC Việt Nam
ĐT: +84 24 3946 2246