Duże zmiany w VAT jeszcze w tym roku. Nowe perspektywy dla rozwoju przedsiębiorczości

Już 1 grudnia br. wchodzi w życie większość zmian w zakresie podatku VAT, zawartych w przyjętej przez Sejm oraz zaaprobowanej w dniu wczorajszym przez Senat ustawie o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw1. Nowe przepisy likwidują niektóre bariery dla przedsiębiorczości, więc powinny przyczynić się do ułatwienia prowadzenia biznesu w Polsce – oceniają eksperci podatkowi PricewaterhouseCoopers (PwC).

Marcin Chomiuk, dyrektor w dziale doradztwa podatkowego PricewaterhouseCoopers:
Nowela mająca na celu uproszenie regulacji dotyczących rozliczania podatku, zniesienie niektórych ograniczeń administracyjnych oraz dostosowanie przepisów krajowych do wymogów ustawodawstwa wspólnotowego, stanowi niewątpliwie najobszerniejszą i najbardziej rewolucyjną nowelizację VAT od 2004 roku, czyli od momentu wejścia w życie obecnie obowiązującej ustawy o VAT.
Większość z przyjętych zmian, a w szczególności te niwelujące pewne bariery administracyjne i formalnoprawne w zakresie rozwoju przedsiębiorczości należy ocenić pozytywnie. Na szczególną uwagę zasługują niewątpliwie następujące zmiany:
  1. Wprowadzenie regulacji dotyczących magazynów konsygnacyjnych, na mocy których podatnik VAT, nieposiadający w Polsce siedziby lub stałego miejsca działalności, uzyskuje możliwość zwolnienia z obowiązku rejestracji dla celów VAT w Polsce z tytułu przemieszczenia własnych towarów oraz ich dostawy na terytorium Polski.

    Komentarz PwC: Do polskiego systemu VAT wprowadzono powszechnie znaną w krajach UE (przykładowo w Wielkiej Brytanii, Finlandii, Belgii, Holandii, Irlandii i Luksemburgu) uproszczoną procedurę dla tzw. „transakcji call off stock”, tj. sytuacji, gdy wybrany podmiot dokonuje przemieszczenia własnych towarów do magazynu/ składu położonego na terytorium innego Państwa Członkowskiego. Towary te przeznaczone są do odprzedaży kontrahentowi będącemu zarejestrowanym podatnikiem VAT w kraju, do którego towary są transportowane. Jednak formalnie pozostają one własnością sprzedawcy do momentu wyprowadzenia ich ze składu (przez nabywcę lub na jego rzecz). W takim przypadku, przez wzgląd na fakt, że prawny tytuł do rozporządzania towarami jak właściciel przechodzi na nabywcę nie w wyniku dokonania ich przesunięcia z innego Państwa Członkowskiego, ale w wyniku wyprowadzenia ich z magazynu położonego na terytorium Polski, sprzedawca jest zobowiązany do rozpoznania najpierw wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów (WNT), a następnie lokalnej dostawy towarów (i co za tym idzie - do rejestracji w Polsce na potrzeby rozliczeń VAT).

    Wprowadzenie opisywanych regulacji spowoduje, że w przypadku transakcji typu call off zagraniczny sprzedawca nie będzie musiał rejestrować się w Polsce na potrzeby podatku VAT, ponieważ do rozpoznania WNT uprawniony będzie jego kontrahent – polski podatnik VAT. Spowoduje to znaczące ułatwienie i usprawnienie obrotu towarowego, dzięki czemu należy spodziewać się dynamicznego wzrostu w tym obszarze. Jednocześnie omawiana regulacja przyczyni się do usprawnienia pracy urzędów skarbowych odpowiedzialnych za rejestrację podmiotów zagranicznych na cele podatku VAT w Polsce.

  2. Wprowadzenie możliwości rozliczania podatku należnego z tytułu importu towarów, dokonywanego w ramach procedury uproszczonej bezpośrednio w deklaracji podatkowej bez konieczności uprzedniego uiszczenia niniejszego podatku w urzędzie celnym, jak ma to miejsce obecnie.

    Komentarz PwC: Funkcjonujący obecnie mechanizm rozliczenia podatku VAT od importu towarów powoduje, że pomiędzy momentem zapłaty podatku należnego do urzędu celnego a dokonaniem odliczenia wpłaconej kwoty podatku w deklaracji upływa co najmniej miesiąc. Z punktu widzenia przedsiębiorcy – importera obecne przepisy oznaczają konieczność ponoszenia znacznych kosztów związanych z finansowaniem podatku VAT w tym okresie. Koszty te w praktyce okazywały się tak duże, iż import znacznej części towarów do Polski odbywał się poprzez porty czy lotniska w Niemczech, Holandii i Austrii.

    Nowe regulacje przewidują możliwość rozliczania podatku należnego z tytułu importu towarów bezpośrednio w deklaracji podatkowej bez konieczności uiszczania tego podatku w urzędzie celnym, co do zasady analogicznie jak przy transakcji wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów.

    Niestety możliwość takiego rozliczenia dotyczyć będzie jedynie ograniczonej grupy podatników stosujących w imporcie towarów procedurę uproszczoną, to znaczy takich, którzy uzyskali odpowiednie pozwolenie od władz celnych i podlegają szczególnym procedurom kontrolnym. Zupełnym novum będzie pojawienie się deklaracji importowej, w której zostanie wykazany podatek VAT z tytułu importu towarów w sytuacji, gdy pozwolenie na stosowanie procedury uproszczonej wydała administracja innego państwa członkowskiego UE. W praktyce duża grupa przedsiębiorców dokonujących pojedynczych transakcji importowych niestety może nie być w stanie spełnić wszystkich wymogów pozwalających na stosowanie nowych przepisów i będzie rozliczać się na dotychczasowych zasadach.

    Pomimo powyższych ograniczeń uchwalone zmiany stanowią istotne udogodnienie dla przedsiębiorców. Brak obowiązku zapłaty podatku VAT z tytułu importu towarów bezpośrednio do urzędu celnego z możliwością rozliczenia go na zasadach ogólnych w deklaracji VAT-7 zapewnia znaczne obniżenie kosztów finansowych importerów towarów, szczególnie tych dokonujących transakcji o znacznej wartości. Praktyka gospodarcza innych państw członkowskich UE pokazuje, że wprowadzenie tego schematu może przyczynić się do znacznego ożywienia szeregu branż, w tym zwłaszcza zwiększyć konkurencyjność polskich portów morskich i lotnisk.

  3. Umożliwienie podatnikom wystąpienia o zwrot nadwyżki podatku w sytuacji, gdy w danym okresie rozliczeniowym nie wykonywali oni czynności opodatkowanych na terytorium oraz poza terytorium kraju.

    Komentarz PwC: Regulacja ta stanowi pozytywną zmianę dotychczasowego modelu, polegającego na obligatoryjnym przenoszeniu nadwyżki podatku na następny okres rozliczeniowy. Znowelizowany przepis powinien wpłynąć na poprawę płynności finansowej podatników.

  4. Skrócenie podstawowego terminu zwrotu podatku do 60 dni - z obecnego terminu określonego na 180 dni. Wyjątkowo termin 180-dniowy będzie stosowany w stosunku do podatników rozpoczynających wykonywanie czynności opodatkowanych, podatników wykonujących te czynności w okresie nie dłuższym niż 12 miesięcy oraz podatników, którzy pomimo faktu, iż w danym okresie rozliczeniowym nie wykonywali czynności opodatkowanych, ubiegają się o zwrot podatku.

    Komentarz PwC: Podobnie jak w przypadku wyżej omówionych regulacji, zmiany w zakresie terminów zwrotu podatku będą stanowić jeden z aspektów wpływających na poprawę płynności finansowej podatników wykazujących duże nadwyżki podatku naliczonego nad należnym.

  5. Likwidacja zakazu odliczania podatku VAT od nabycia towarów i usług niestanowiących kosztów uzyskania przychodów w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym.

    Komentarz PwC: Ta zmiana stanowi konsekwencję orzecznictwa polskich sądów administracyjnych wskazujących niezgodnością dotychczasowych przepisów w niniejszym zakresie z prawem wspólnotowym.

  6. Liberalizacja instytucji tzw. ulgi na złe długi.

    Komentarz PwC: Przedstawiona nowelizacja zastępuje dotychczasową regulację, na mocy której korekta podatku z tytułu nieściągalności wierzytelności mogła nastąpić jedynie w sytuacji, gdy dana wierzytelność została odpisana jako nieściągalna i jednocześnie stanowiła koszt uzyskania przychodu. Teraz taka korekta będzie możliwa w sytuacji nieuregulowania wierzytelności w ciągu 180 dni od upływu terminu jej płatności.

  7. Likwidacja tzw. kaucji gwarancyjnej w wysokości 250.000 PLN, stosowanej wobec podatników rozpoczynających działalność w zakresie transakcji wewnątrzwspólnotowych bądź prowadzących taką działalność przez okres krótszy niż 12 miesięcy i ubiegających się o przyspieszony zwrot podatku.

    Komentarz PwC: Zmiany w tym zakresie stanowią konsekwencję wyroku ETS w sprawie Alicji Sosnowskiej przeciwko Dyrektorowi IS we Wrocławiu, zgodnie z którym niniejsza kaucja jako naruszająca zasadę neutralności podatku VAT oraz pociągająca za sobą znaczne ryzyko finansowe dla podatnika jest niezgodna z obowiązującymi uregulowaniami unijnymi.

  8. Wprowadzenie możliwości składania kwartalnych deklaracji VAT przez wszystkich podatników, a nie - jak dotychczas - wyłącznie przez małych podatników.

    Komentarz PwC: Zgodnie z nowymi regulacjami podatnik może dokonać wyboru w zakresie rozliczania VAT w okresach miesięcznych bądź kwartalnych. Pomimo faktu, iż niniejsza zmiana pociąga za sobą likwidację licznych obciążeń o charakterze administracyjnym, jej zastosowanie jest obwarowane odrębnym wymogiem o zbliżonym charakterze, mianowicie koniecznością wpłacania zaliczek na podatek za I oraz II miesiąc kwartału w wysokości 1/3 kwoty należnego zobowiązania podatkowego, wynikającego z deklaracji podatkowej złożonej za poprzedni kwartał.

  9. Wykreślenie przepisów dotyczących dodatkowego zobowiązania podatkowego tzw. sankcji 30%, ustalanej w przypadku zaniżenia kwoty zobowiązania podatkowego bądź zawyżenia wysokości wnioskowanego zwrotu.

    Komentarz PwC: To rozwiązanie wynika z faktu, że tzw. sankcja VAT budzi poważne wątpliwości co do zgodności z przepisami Wspólnoty Europejskiej i będzie przedmiotem rozstrzygnięcia przez ETS . Ponadto karanie podatnika za nieprawidłowości w rozliczeniach VAT w formie nałożenia na niego dodatkowego zobowiązania podatkowego nie wydaje się poprawne z perspektywy systemowej. Właściwe w tym zakresie przepisy zawarte są bowiem w innych ustawach, w szczególności w ustawie Kodeks karny skarbowy.

  10. Przez zmiany redakcyjne wprowadzone w art. 27 w praktyce zrezygnowano z traktowania Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług („PKWiU”) jako jedynego kryterium identyfikowania usług dla celów opodatkowania VAT.

    Komentarz PwC: Ta praktycznie niezauważalna zmiana ma bardzo istotne znaczenie. Funkcjonujące dotychczas na gruncie ustawy o VAT rozwiązanie prowadzi niejednokrotnie do identyfikowania niektórych czynności niezgodnie z ich potocznym i przyjętym w praktyce gospodarczej znaczeniem, a także z ich definicją wypracowaną przez orzecznictwo ETS (np. w przypadku usług reklamowych, usług świadczonych przez ekspertów i konsultantów). Ponadto z uwagi na fakt, że faktyczny monopol na wydawanie opinii klasyfikacyjnych posiadają urzędy statystyczne, kwestia poprawności traktowania poszczególnych usług dla potrzeb VAT została w praktyce wyjęta spod kontroli sądowej (w przypadkach, w których wydana została wcześniej urzędowa opinia statystyczna). Wprowadzone zmiany zakładają, że PKWiU pozostanie istotnym elementem w zakresie określania charakteru usług, natomiast nie będzie przeszkód do posiłkowego stosowania innych kryteriów. Zmiana ta powinna przyczynić się do rozwiania wątpliwości co do zgodności obecnego przepisu z dyrektywą VAT 112/2006/WE, które to wątpliwości zostały podniesione przez Komisję Europejską w postępowaniu o naruszenie przepisów wspólnotowych w trybie art. 226 TWE.

Wojciech Śliż, starszy menedżer w dziale doradztwa podatkowego PricewaterhouseCoopers:
Pomimo faktu, iż większość zmian, których wprowadzenie zakłada omawiana ustawa należy ocenić pozytywnie, warto też wskazać niektóre z przepisów, których zmiana bądź wprowadzenie do porządku prawnego można traktować jako dość kontrowersyjne.

Mowa tu w szczególności o regulacjach dotyczących obowiązku uzyskania potwierdzenia odbioru faktur korygujących, przeniesionego do omawianej ustawy z rozporządzenia, zmianie definicji eksportu towarów czy wprowadzeniu tzw. dodatkowego zobowiązania podatkowego, odpowiadającego 30% kwoty podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług jako sankcji wobec przedsiębiorców nieewidencjonujacych sprzedaży dokonywanej na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej.

Wprowadzone zmiany nie obejmują także szeregu rozwiązań postulowanych przez przedsiębiorców np. wprowadzenia grup podatkowych w podatku VAT, uproszczenia przepisów dotyczących powstania obowiązku podatkowego, odliczenia całości VAT z tytułu nabycia i użytkowania samochodów oraz wstecznej rejestracji na podatek VAT.
Marcin Chomiuk, dyrektor w dziale doradztwa podatkowego PricewaterhouseCoopers, konkluduje:
Należy zauważyć, iż wprowadzone zmiany pomimo generalnie pozytywnego wydźwięku stanowią tylko część regulacji, które wymagają znowelizowania na gruncie ustawy o VAT. Niemniej jednak cel oraz efekty obecnej nowelizacji stanowią dobrą prognozę odnośnie potencjalnych zmian odnośnie podatku VAT w przyszłości.


1 Ustawa o zmianie ustawy podatku od towarów i usług i niektórych innych usług z dnia 15 października 2008 roku. Senackie poprawki trafią do Sejmu, a następnie do podpisu przez Prezydenta RP.