Hlutabréfin í þjóðnýttu bönkunum- töpuð eða...og hvað með tapið er það frádráttarbært ?

Hlutabréfin í þjóðnýttu bönkunum – töpuð eða... og hvað með tapið er það frádráttarbært?

H vað segir skatturinn?

Söluhagnaður hlutabréfa er almennt skattskyldur, rétt eins og aðrar tekjur. Réttlátt skattkerfi er ein af grundvallarstoðum réttarríkisins. Eðlilegt er að greiða skatt af tekjum sínum til samfélagsins og stuðla þannig að ákveðnum félagslegum jöfnuði og góðu skóla- og heilbrigðiskerfi. Um þetta eru litlar deilur í þjóðfélaginu. Þjóðnýting bankanna og margvíslegar afleiðingar hennar eiga eftir að koma fram um ókomin ár. Mig langar í grein þessari að benda á eina þeirra sem ekki var fyrirséð, en getur hafið mikil áhrif á margan skattgreiðandann, já ófyrirsjáanleg áhrif sem skattalögin gerðu engan veginn ráð fyrir og veldur óásættanlegu óréttlæti ef ekkert verður að gert.

Söluhagnaður hlutabréfa hjá einstaklingum (ekki í atvinnurekstri)

Fjármagnstekjuskattur af söluhagnaði hlutabréfa hjá einstaklingum er ekki hár, eða aðeins 10% af hagnaðinum. Í samræmi við almenna tekjuhugtakið er þessi skattur samt miðaður við raunverulegar tekjur af söluhagnaði hlutabréfa, þ.e. þeir sem hafa tapað af sölu hlutabréfa á sama ári geta dregið tapið frá og greiða svo fullan skatt af mismuninum. Eðlilegt, enda væri ranglátt að greiða skatt af hagnaði án tillits til taps af sams konar viðskiptum því þá væri ekki verið að skattleggja raunverulegan hagnaður ársins. Þar sem skattprósentan er svona lág var jafnframt ákveðið að annar frádráttur kæmi ekki til greina, þetta er því nokkurs konar brúttóskattur. Samkvæmt núgildandi skattalögum má jafna hagnaði af sölu hlutabréfa við sölutap innan ársins. Mismunurinn er skattlagður í 10% fjármagnstekjuskatti eins og áður segir. Nú hafa mjög margir einstaklingar "tapað" jafnvel öllu sínu hlutafé við þjóðnýtingu bankanna þar sem verðmæti hlutfjáreignar þeirra er horfið. Þetta telst samt ekki sölutap í skilningi skattalaga, þar sem þeir hafa ekki selt neitt. Á mannamáli þýðir þetta að þeir sem kannski höfðu hagnast eitthvað af sölu hlutafjár á árinu og svo tapað við þjóðnýtinguna geta ekki nýtt það tap. En hverra úrrræða geta menn leitað, - er eðlilegt að greiða skatt af tapi? Hefðu menn selt bréfin á eina krónu væri tapið viðurkennt skattalega. Eðlilegt væri að breyta lögunum í þá veru að verðfall bréfanna við þjóðnýtingu jafngildi sölutapi.

Félög og einstaklingar í rekstri Rekstraraðilar hafa heimild til að draga frá tapað hlutafé í félögum sem orðið hafa gjaldþrota. Fyrir liggur að bankarnir eru ekki formlega gjaldþrota ennþá. Ekki er lengur heimilt að fresta söluhagnaði og einstaklingar í rekstri og sameignarfélög njóta ekki skattfrelsis söluhagnaðar sem gildir um mörg hlutafélög að ákv. skilyrðum uppfylltum. Því hefði þurft að bæta úr ákvæðinu þannig að jafna megi stöðunni við þjóðnýtingu bankanna við gjaldþrot í skilningi skattalaga, en það var ekki gert.

Er þetta réttlátt skattkerfi? Að greiða, ofan á allt, skatt af hagnaði án þess að tekið sé tillit til taps á verðmætatapi sams konar eigna á árinu. Er verið að skattleggja tekjur sem í raun voru aldrei tekjur? Alþingi hefur ekki enn séð ástæðu til að taka tillit til þessa og því miður er það oft þannig að að skattamálin verða útundan í meðferð Alþingis. Endranær og ekki síst við þær aðstæður sem nú ríkja er gríðarlega mikilvægt að stjórnvöld leitist við að mismuna ekki skattborgurum landsins að óþörfu.

Því skora ég á Alþingismenn og stjórnvöld að bæta úr þessu hið snarasta, þetta er bara eitt dæmi af mörgum sem þarfnast úrbóta, en þessi breyting er svo einföld og ætti að vera hægt að afgreiða með skjótvirkum hætti.

Elín Árnadóttir, hdl., sviðsstjóri skatta- og lögfræðisviðs PricewaterhouseCoopers.