Grein birtist í Viðskiptablaðinu 10.12. 2007
.
Í nútíma viðskiptaumhverfi, sem einkennist af fyrirtækjasamstæðum með starfsstöðvar um allan heim, leitast fyrirtæki í sífellt auknum mæli á að sækja inná erlenda markaði til að ná fram frekari vexti. Þannig stækka fyrirtæki gjarnan með markvissum samrunum eða yfirtökum, þvert á landamæri. Talið er að 70% heimsviðskipta sé milli fyrirtækja innan sömu samstæðu, bæði innan sama ríkis og milli ríkja. Þegar svo háttar er nauðsynlegt að það verð sem ákveðið er í viðskiptum milli fyrirtækjanna sé í samræmi við það sem almennt gerist milli ótengdra aðila. Því tengdum fyrirtækjum ber að haga viðskiptum sín í milli á sama hátt og ótengdum fyrirtækjum, samanber meginreglu tekjuskattslaganna, sem kveður á um að aðilar skuli semja sín á milli á þann hátt sem almennt tíðkast í slíkum viðskiptum. Ekki er frekari reglum til að dreifa í íslenskri skattalöggjöf sem taka á þessum málum en víða erlendis hafa mjög ítarlegri reglur verið settar um verðlagningu slíkra viðskipta. Auk þess sem gjarnan er kveðið á um að fyrirtæki haldi ákveðin bókhald sem staðfestir og rökstyður verðlagningu í viðskiptum milli tengdra fyrirtækja. Þessar reglur eru settar með það að markmiði að viðskipti fyrirtækja innan fyrirtækjasamstæða séu skattlagðar á sama hátt og viðskipti milli ótengdra fyrirtækja.
Íslensk fyrirtæki hafa hingað til séð sér takmarkaðan hag í því að kaupa þjónustu sérfræðinga til að innleiða milliverðlagningarstefnu, enda engum eiginlegum íslenskum milliverðlagningarreglum til að dreifa. Þá getur slík innleiðing verið umfangsmikil og kostnaðarsöm. Við fyrstu sýn virðist slík þjónusta heldur ekki fela í sér neina eiginlega verðmætasköpun. Í þessu samhengi ber að líta til þess að skattbyrði fyrirtækja er gríðarlega stór hluti af heildarkostnaði þeirra og því til mikils að vinna að ná fram hagræðingu og skilvirkni í skattgreiðslum fyrirtækja. Þá ber einnig að líta til þess að erlend skattyfirvöld hafa orðið mun aðgangsharðari á síðustu árum þegar kemur að eftirliti með milliverðlagningu, sem gerir það að verkum að meiri hætta er á skattalegri endurskoðun hjá fjölþjóðlegum fyrirtækjasamstæðum. Hnattvæðingin hefur ekki aðeins aukið samkeppni milli fjölþjóðlegra fyrirtækja, heldur hefur hún einnig aukið samkeppni milli skattyfirvalda. Erlend skattyfirvöld keppast nú við að vernda sína skattstofna með reglusetningu og auknu eftirliti, sem gerir það að verkum að reglur eru hertar svo fyrirtæki eigi erfiðara með að færa verðmæti innan fyrirtækjasamstæða þvert á landamæri.
Með markvissri og skilvirkri skattskipulagningu geta fyrirtæki reynt að lágmarka hættu á tvískattlagningu, lækkað virka skattprósentu og þannig hækkað hagnaðarhlutfallið. Einn hluti skattskipulagningar er að skipuleggja milliverðlagningu viðskipta fyrirtækja innan sömu samstæðu. Til lengri tíma getur það verið meginforsenda þess að ná niður virkri skattprósentu auk þess að gefa greinargóða lýsingu á framlegð einstakra eininga innan samstæðunnar. Þá veitir slík skipulagsvinna mikilvægar upplýsingar um tengda kostnaðarþætti á borð við tolla og virðisaukaskatt.
Í ljósi breyttra aðstæðna á fjármagnsmörkuðum í heiminum, má ætla að íslensk fjölþjóðleg fyrirtæki fari í ríkari mæli að vinna að innra skipulagi til að ná fram hagræðingu í rekstri með það að markmiði að lækka kostnað og auka hagnað. Það sem hér hefur verið skrifað um ætti að vera einn þáttur í þessari endurskipulagningarvinnu. Af framangreindu má ráða að jafnvel þótt vinna við milliverðlagningu sé kostnaðarsöm, þá getur slík vinna borgað sig til lengri tíma litið, hvort sem er í rekstrarlegu samhengi eða með það að markmiði að efla traust og trúverðugleika fyrirtækisins gagnvart innlendum og erlendum skattyfirvöldum.
Ólafur Karl Eyjólfsson
Ráðgjafi, Skatta- og lögfræðiráðgjöf
Jón Ingi Ingibergsson
Ráðgjafi, Skatta- og lögfræðiráðgjöf
